Adalet ve Kalkınma Partisi grubu tarafından TBMM’ye sunulan ‘Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edildikten sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Yapılan düzenlemelere göre öne çıkan konular şu şekilde oldu:
1. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Düzenlemeleri
- ÇED Gerekli Değildir İfadesinin Kaldırılması: Çevre Kanunu’nda yapılan değişiklikle, “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” ifadesi metinden çıkarılmıştır. Artık projeler için “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı” alınması zorunlu hale getirilmiştir. Bu karar olmadan projelere onay, izin, teşvik, yapı veya kullanım ruhsatı verilemeyecek; yatırım başlatılamayacak ve ihale yapılamayacaktır. Ancak bu durum, ilgili süreçlere başvurulmasını engellemeyecektir.
- Amaç: “ÇED Gerekli Değildir” ifadesinin yol açtığı yanlış anlaşılmaların önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
- ÇED Süreci: ÇED işlemleri, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülecek. İlgili kurumlar, görüşlerini 3 ay içinde bildirecek; gerekirse 1 ay ek süre tanınacaktır. Süre sonunda görüş bildirilmezse, görüş olumlu kabul edilecektir. İzin veren kurumlar, ÇED sürecinde olumsuz görüş veremeyecektir. ÇED Olumlu Kararı alınan projeler için diğer işlemler 1 ay içinde tamamlanacaktır.
2. Maden Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler
a. Tanımlarda Değişiklik
- Ruhsat Bedeli Tanımı: Ruhsat bedeli, çevre ile uyum teminatından ayrılarak yeniden tanımlanmıştır. Yeni tanım, taban bedelinin maden grubu, cinsi, alan büyüklüğü ve ruhsatın yürürlükte olduğu yıl sayısına göre katsayılarla hesaplanmasını içerir. Ödemeler her yıl ocak ayı sonuna kadar yapılacak:
- Arama ruhsatları: Bedelin tamamı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) bütçesine,
- İşletme ruhsatları: %30’u MAPEG bütçesine, %70’i genel bütçeye gelir kaydedilecektir.
- Yeni Tanımlar: Kanuna “Kurul”, “Rehabilitasyon”, “Rehabilitasyon Bedeli Hesabı” ve “Tahsil Dairesi” tanımları eklenmiştir.
- Rehabilitasyon Bedeli: Çevre ile uyum teminatı kaldırılarak, ruhsat bedeline eşit bir rehabilitasyon bedeli ayrı olarak düzenlenmiştir. Bu bedel, vadeli hesaplarda nemalandırılacak ve sadece rehabilitasyon için kullanılacaktır. Haczedilemeyecek, rehin edilemeyecek veya temlik edilemeyecektir.
b. Rehabilitasyon Yükümlülükleri
- Rehabilitasyon Bedeli Ödemesi: İşletme ruhsat bedeline eşit bir rehabilitasyon bedeli ödenmesi zorunlu hale getirilmiştir. Rehabilitasyon yükümlülüğünü yerine getiren ruhsat sahiplerine, kullanılmayan bedel iade edilecektir.
- Rehabilitasyon İhlalleri: Rehabilitasyon yükümlülüğünü ihlal eden kamu kurumlarına 1 ay süre verilecek; eksiklik giderilmezse faaliyet durdurulacaktır. Özel sektörde ise üretim, yükümlülükler yerine getirilene kadar MAPEG tarafından durdurulabilecektir.
- Kamu Kurumları: Kamu kurumlarının ham madde üretim izin sahalarının rehabilitasyonu, kendi bütçelerinden veya Tarım ve Orman Bakanlığı’na aktarılacak kaynaklarla gerçekleştirilecektir.
c. Madencilik İzin Süreçleri
Özel Alanlarda Madencilik: Özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, sulak alanlar, yaban hayatı koruma sahaları, ormanlar, turizm bölgeleri, kıyı alanları, 1. derece askeri yasak bölgeler, imar planı onaylı alanlar, sit alanları ve diğer yatırım alanlarında madencilik faaliyetleri için MAPEG, ilgili kurumlardan izin talep edecektir. Kurumlar 3 ay içinde yanıt verecek; yanıt verilmezse 1 ay ek süre tanınacak, bu süre sonunda da yanıt gelmezse izin verilmiş sayılacaktır.
- Orman Alanları: Devlet ormanlarında madencilik için gerekli tesis, yol, enerji, su ve altyapı tesislerine 24 ay bedelsiz izin verilecek; talep üzerine 12 ay uzatılabilecektir. Bedelsiz izinler, devir veya işletme durumunda bedelli taahhüt senedine dönüştürülecektir.
- Mevcut İzinler: Düzenleme öncesi verilen izinler, ruhsat süresince geçerli olacak ve 6 ay içinde MAPEG’e devredilecektir.
d. Stratejik ve Kritik Madenler
- Tanımlama: Stratejik madenler (ulusal güvenlik ve ekonomik refah için önemli, arzı kısıtlanabilir madenler) ve kritik madenler (arz kesintisi veya fiyat artışı durumunda ekonomik sorun veya güvenlik zafiyeti yaratabilecek madenler) yeniden düzenlenmiştir. Bu madenler, ilgili bakanlıkların görüşleriyle Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından belirlenecektir.
- Acele Kamulaştırma: Stratejik ve kritik madenler için Kamulaştırma Kanunu kapsamında acele kamulaştırma yapılabilecek.
- Stoklama: Bu madenlerin %10’unu geçmeyecek şekilde stoklanmasına Cumhurbaşkanı karar verebilecektir.
- İzin Kararları: IV. Grup ve stratejik/kritik madenlere izin verilmemesi durumunda, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın başvurusu üzerine “üstün kamu yararı” çerçevesinde nihai karar bir Kurul tarafından verilecektir.
e. Arama ve İşletme Süreçleri
- Arama Dönemleri:
- Ön Arama: İlk 1 yıl.
- Genel Arama: 4. Grup madenlerde 2 yıl, diğerlerinde 1 yıl.
- Detay Arama: 4. Grup madenlerde 4 yıl. Rezerv belirlenmezse ruhsat iptal edilir.
- Rapor Zorunluluğu: Arama faaliyet raporları dönem sonunda MAPEG’e sunulacak. Eksiklik durumunda 1 ay süre verilecek; tamamlanmazsa teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilecektir.
- Yatırım Teminatı: Arama ruhsatı için yatırım tutarının %5’i kadar teminat sunulacak. Yatırımın %50’sinden azı 2 yıl üst üste gerçekleşmezse teminat irat kaydedilecek ve ruhsat iptal edilecektir.
- İade: İşletilebilir rezerv bulunmazsa, arama ruhsat bedelleri ve ihale bedeli iade edilecektir.
f. Devlet Hakkı ve İdari Yaptırımlar
- Devlet Hakkı Oranları: Krom madeni, Londra Metal Borsası’nda işlem görmediği için ilgili tablodan çıkarılmış ve genel hükümlere tabi olmuştur. Ons fiyatı 2.101 USD ve üzeri için devlet hakkı artırılacaktır.
- Ruhsat Bedeli İndirimi: İşletme ruhsat bedelinde %30 indirim yapılmış, ancak genel bütçe kaybını telafi için ruhsat bedellerinin genel bütçeye aktarılma oranı %50’den %70’e çıkarılmıştır.
- İdari Para Cezası: Üretim miktarı, projede beyan edilenin %30’undan az olan ruhsat sahiplerine uygulanan 77.632 TL idari para cezası ve 5 yılda 2 kez ceza alanların ruhsat iptali hükmü kaldırılmıştır.
- İhale Süreci: 1., 2., 3. ve 5. Grup maden ruhsatları ihale ile verilecek; 4. Grup madenlerde ise rezerv durumuna göre ihale uygulanabilecektir.
3. Zeytinlik Alanlarla İlgili Düzenlemeler
- Madencilik ve Zeytinlikler: Elektrik üretimine yönelik madencilik faaliyetleri için zeytinlik alanlarda faaliyet izni verilebilecek. Zeytin ağaçlarının taşınması mümkünse taşınacak, değilse eşdeğer alanda taşınan ve taşınamayan ağaç sayısının en az 2 katı zeytin ağacı dikilmesi zorunlu olacaktır.
- Rehabilitasyon: Zeytinlik alanlarda madencilik yapılan her yıl için ruhsat bedeline eşit bir rehabilitasyon bedeli tahsil edilecek. Faaliyet öncesi zeytin ağacı sayısı kadar ağaç dikilerek saha rehabilite edilecektir.
- Kamu Yararı: Zeytinliklerde madencilik, kamu yararı çerçevesinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından izinlendirilecektir. Taşıma masrafları ruhsat sahibine aittir.
- Hazine Taşınmazları: Zeytin bahçeleri için Hazine taşınmazları, harca esas değerin %1’i üzerinden 20 yıl kiralanabilecek; bakım yükümlülükleri yerine getirilirse 10’ar yıl uzatılabilecektir.
4. Diğer Önemli Düzenlemeler
- Çevre ile Uyum Teminatı: Teminat mektubu olarak verilen çevre ile uyum teminatları, düzenlemenin yürürlüğünden itibaren 1 yıl içinde nakde çevrilecek veya nakden yatırılacaktır. Aksi takdirde teminatlar rehabilitasyon bedeli hesabına aktarılacaktır.
- Geçiş Hükümleri: Mevcut ruhsatların çevre ile uyum ve ruhsat bedelleri, 1 Ocak 2026’ya kadar eski hükümlere göre hesaplanacaktır.
- Ruhsat İptali: İptal edilen ruhsatlara ait ödenmeyen bedeller, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre tahsil edilecek.
Yapılan değişiklikler, madencilik ve enerji sektörlerinde çevresel etkileri en aza indirmeyi, süreçleri şeffaflaştırmayı ve maden sahalarının etkin kullanımını sağlamayı amaçlamaktadır. ÇED süreçlerinin sıkılaştırılması, rehabilitasyon yükümlülüklerinin netleştirilmesi, stratejik ve kritik madenlerin tanımlanması ve zeytinlik alanlarda doğayla uyumlu madencilik faaliyetlerinin düzenlenmesi, kanunun öne çıkan noktalarıdır. Ayrıca, ruhsat bedellerinde yapılan indirimler ve devlet hakkı oranlarındaki artışlarla bütçe dengesi korunmaya çalışılmıştır.
Torba kanun ayrıca yenilenebilir enerjiye yönelik düzenlemeler de içeriyor.
Kabul edilen önceki maddelerle ilgili haber 1
Kabul edilen önceki maddelerle ilgili haber 2
Kabul edilen önceki maddelerle ilgili haber 3
Kanun metine buradan ulaşabilirsiniz.
Sorumluluk Reddi Beyanı
Bu metinde yer alan kanuni düzenlemelere ilişkin özet ve yorumlar, yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır ve resmi bir yasal görüş ya da bağlayıcı bir yorum olarak değerlendirilmemelidir. Kanunların uygulanması ve yorumlanması, yetkili makamlar ve uzman hukukçular tarafından yapılmalıdır. Bu bilgiler, hukuki tavsiye yerine geçmez ve herhangi bir karar veya işlem öncesinde profesyonel bir hukuk danışmanına başvurulması önerilir. Metindeki bilgiler, düzenlemenin içeriğine dayalı olarak hazırlanmış olup, doğruluğu veya eksiksizliği konusunda garanti verilmemektedir. Bu nedenle, bu bilgilere dayanarak yapılan herhangi bir işlem veya karardan doğabilecek sorumluluk kabul edilmez.
